Σάσα Βούλγαρη

Είναι η πρώτη Ελληνίδα προφορική αφηγήτρια που προτάθηκε για το Διεθνές Βραβείο Astrid Lindgren Memorial Award (δύο φορές υποψήφια της SCBWI – Greece το 2014 και το 2015). Πρωτοπόρος από το 1993 της τέχνης της προφορικής αφήγησης στην Ελλάδα διδάσκει τεχνική αφήγησης και δημιουργική γραφή με τη δική της μέθοδο από το 1995.

Σπούδασε Ψυχολογία και Παιδαγωγική και ειδικεύτηκε στην μη τυπική βιωματική εκπαίδευση. Γνωστοποίησε ευρέως τη νεο-αφήγηση με σταθερά προγράμματα σε σχολεία, μουσεία, βιβλιοθήκες, σημαντικά πολιτιστικά ιδρύματα και στην τηλεόραση (ΕΤ1) με τη σειρά «Ψέμματα κι αλήθεια έτσι είν΄ τα παραμύθια» σε σκηνοθεσία Μ. Σαντοριναίου.

Στις σημαντικές της συνεργασίες μεταξύ άλλων συγκαταλέγονται τα Μουσεία: Λαϊκής Τέχνης, Κυκλαδικής Τέχνης, Μπενάκη, η Εθνική Λυρική Σκηνή, το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών, το Πολιτιστικό Ίδρυμα της Τράπεζας Πειραιώς, η Λεβέντειος Πινακοθήκη. Από το 2013 συνεργάζεται με  το Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών Β. & Μ. Θεοχαράκη. Από το 2010 συνεργάζεται σταθερά με το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Υπό την αιγίδα του συντονίζει το κυρίως επιμορφωτικό της έργο για την Τέχνη της Αφήγησης με τη Μέθοδό της.

Είστε από τους πρωτεργάτες της νέο-αφήγησης στην Ελλάδα. Πώς μπήκε το παραμύθι στη ζωή σας;

Τα παραμύθια ή πιο σωστά οι κάθε είδους ιστορίες ήταν στη ζωή μου από τότε που… με θυμάμαι. Παραδοσιακές ιστορίες από τη μαμά -πάντα «έστηνα αυτί» για να ακούω βιώματα, παραμύθια και τραγούδια από ένα πλήθος συγγενών στο χωριό της- και πολλά βιβλία που είχε την υπέροχη συνήθεια να μας κουβαλά ο μπαμπάς. Στην Αθήνα ήρθα να σπουδάσω, ερωτεύτηκα την πόλη κι εκείνη μου έδωσε άπειρες ευκαιρίες να πειραματιστώ και να ανοίξω έναν δρόμο στη νεο-αφήγηση «σχεδόν ασυνείδητα», αφού όλοι μου λένε ότι δεν θα μπορούσα να γίνω τίποτα άλλο από… παραμυθού. Συμφωνώ! Λέω πως τα παραμύθια με βρήκαν… Ήταν το γραφτό μου… η μοίρα μου…

Από πού αντλείτε την έμπνευσή σας;

Πάντως όχι ουρανοκατέβατα… Άλλες φορές με καίει κάτι να το πω. Άλλες φορές τυραννιέμαι φτιάχνοντας ένα πρόγραμμα πάνω σε μια έκθεση, μια ιδέα, μια μουσική, κάποιο έργο που μου ανατέθηκε. Υπάρχουν κι αυτές οι μαγικές, καρμικές συναντήσεις με έναν χώρο, ένα μουσείο… που βυθίζομαι στην ιστορία του και το αφήνω να με οδηγήσει στα μυστικά του. Μεγάλη έρευνα των πηγών, πολύ διάβασμα, πολλά σχετικά παραδοσιακά μουσικά ακούσματα, συνεργασία με ειδικούς (μουσειολόγους, λαογράφους, ανθρωπολόγους, κ.λπ.) όπου μπορώ.  Όταν φτάνω πια να πω μια ιστορία έχει γίνει βίωμα… κομμάτι μου… και μετά πρέπει να το μοιραστώ αλλιώς με βασανίζει.

Ποια είναι η σχέση του προφορικού λόγου µε τη σύγχρονη εποχή;

Συναντιόμαστε λιγότερο… μιλάμε εγωκεντρικά… βιαζόμαστε να μιλήσουμε παρά να ακούσουμε, ενώ ταυτόχρονα ακούμε παθητικά μέσα από οθόνες. Έτσι χάνουμε ποιότητες, λέξεις, ηχοχρώματα, τη φωνή μας την ίδια. Καταναλώνουμε αμάσητα ό,τι ακούμε κι έτσι αδυνατίζει η κριτική μας ικανότητα. Τελικά, μέσα στο κεφάλι μας έχουμε ένα μόνιμο βόμβο, μια φασαρία. Δεν «ακούμε» την ίδια μας τη σκέψη κι έτσι εκ-φραζόμαστε άτσαλα. Δεν ακριβολογούμε, δεν κοιταζόμαστε στα μάτια και καταλήγουμε να ζούμε πρόχειρα. Δεν το θεωρώ τυχαίο που μετά από μια επιτυχημένη αφήγηση μου λένε «ηρέμησα… με ηρέμησες… μου πέρασε ο πονοκέφαλος…». Προφορικός λόγος σημαίνει επι-Κοινωνία. Χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλο.

Το λαϊκό παραμύθι είναι οικουμενικό;

Βεβαίως! Έχει απαντηθεί αυτό ακαδημαϊκά. Έχουμε έναν εντυπωσιακό όγκο καταγεγραμμένων λαϊκών παραμυθιών με τα ίδια θέματα σε όλον τον κόσμο, που μελετάται συστηματικά από ειδικούς. Όλοι οι λαοί έχουν παραμύθια, αφού είναι έτσι δομημένα ώστε να απαντούν στις βαθιές αγωνίες των απλών ανθρώπων με τρόπο γοητευτικό και κατευναστικό. Είναι πιο ευχάριστα από τους μύθους, γιατί «κλείνουν» πάντα καθησυχαστικά, παρόλο που μπορεί να διαπραγματεύονται άγρια θέματα. Δεν θέλω να παραλείψω να πω ότι τα ελληνικά παραμύθια είναι υπέροχα και είμαστε τυχεροί, καθώς μέχρι πρόσφατα ήταν κομμάτι της καθημερινότητας του ελληνικού λαού. Τα αγαπάμε και τα θυμόμαστε ακόμα.

Ποιο ήταν το αγαπημένο σας παραμύθι ως παιδί;

Τα «τρία χρυσά μήλα», με τον θεσσαλικό τρόπο που το έλεγε ο παππούς μου: Φίλια είναι το όνομα του χωριού, στον κάμπο, στην πολυαγαπημένη μου Καρδίτσα, την πόλη που μεγάλωσα.

Ποια είναι η τεχνική της παραδοσιακής αφήγησης; Είναι πιο σημαντική η ιστορία ή ο τρόπος που θα την αφηγηθούμε;

Σίγουρα ο τρόπος! Η ιστορία είναι βέβαια σημαντική για κάποιον που επιλέγει να την αφηγηθεί, όμως ανάλογα με τον τρόπο που θα την πει, κάθε φορά φωτίζει διαφορετικά σημεία και νοηματοδοτεί αναλόγως των καταστάσεων. Ας μην ξεχνάμε ποτέ ότι κατά παράδοση οι ιστορίες αποκτούσαν τις παραλλαγές τους σε σχέση με το πως λέγονταν κάθε φορά. Δεν τις αποστήθιζαν, δεν τις σκηνοθετούσαν όπως συχνά γίνεται στις μέρες μας, που σύγχρονοι επαγγελματίες αφηγητές τις αφηγούνται πανομοιότυπα.

Έχω διαχωρήσει, χρόνια τώρα, τη θέση μου: αυτό δεν έχει καμμία σχέση με τον τρόπο των λαϊκών παραμυθάδων τον οποίο ακολουθώ και τιμώ. Παραμυθάς, Ιστορητής, Αφηγητής, όπως κι αν τον πούμε είναι αυτός που μπορεί να αναδημιουργεί την ίδια ιστορία ξανά και ξανά παραλλάσοντας το θέμα της όπως θέλει, ακόμα και με το ίδιο κοινό, κρατώντας αμείωτο το ενδιαφέρον. Για έναν δεξιοτέχνη λαϊκό ιστορητή η τεχνική στον τρόπο που αφηγείται είναι συνειδητή και εμπεριέχει κανόνες που δεν παραβιάζονται. Και μάλιστα είναι και αρκετά περίπλοκη τελικά. Μου πήρε πολλά χρόνια να την αναλύσω και να τη δομήσω σε μια απλή μέθοδο εκπαίδευσης, που να μπορεί να μεταφερθεί στον σύγχρονο τρόπο ζωής, που είναι πολύ μακριά από τις κοινωνίες που γαλούχησαν τα παραμύθια.

Πώς αντιδρούν τα παιδιά και το ενήλικο κοινό στις αφηγήσεις σας;

Αγαπώ τον αυθορμητισμό των παιδιών! Με ενθουσιάζει η βαθειά μυσταγωγία που μπορεί να συμβεί με ένα ενήλικο κοινό! Το άνθισμα της παιδικότητας που είναι «το λαμπύρισμα και η δροσιά της ψυχής» -για να το πω ποιητικά- είναι πάντοτε το ζητούμενο κατά τη διάρκεια μιας αφήγησης. Γι΄αυτό και παίρνω ως ιδιαίτερα τιμητικό το σχόλιο: «μου θύμισες τη γιαγιά μου».

Πώς μπορούμε να φτιάξουμε μια ιστορία;

Παίζοντας! Το παιχνίδι είναι προϋπόθεση! Προσφέροντας! Η ιστόρηση -προφορική ή γραπτή-  είναι προσφορά! Μπορούμε να βρούμε αφορμές παντού. Έχω δημιουργήσει μια ευφάνταστη δική μου μέθοδο προσπαθώντας να βοηθήσω τους ανθρώπους να μαθαίνουν να φτιάχνουν ιστορίες παίζοντας. Τη διδάσκω με επιτυχία εδώ και πολλά χρόνια και οι μαθητευόμενοί μου την εφαρμόζουν σε πολλά πεδία, στην εκπαίδευση, τη συγγραφή και αλλού.

Τι είναι χαρούμενη ζωή για εσάς;

Η χαρούμενη ζωή είναι Αγάπη. Είναι Παίζω και Μαθαίνω. Είναι Εργασία και Προσφορά. Είναι Συνύπαρξη, Απόλαυση, Αρμονία.

Τι θαυμάζετε περισσότερο στους ανθρώπους;

Την ωραία καθαρή χαμογελαστή ματιά που ατενίζει ελεύθερα και είναι απόρροια της ψυχικής ηρεμίας. Όπως στο αττικό μειδίαμα που έχουν οι Κούροι και οι Κόρες στην αρχαία Ελλάδα.

Τι είναι αυτό που κάνει τον άνθρωπο ευτυχισμένο;

Η Αυτογνωσία. Μόνο όταν κάποιος γνωρίσει αληθινά τον εαυτό του φτάνει στην Ετερογνωσία και στη Συνύπαρξη. Και μόνον τότε ελευθερώνεται και μόνον τότε πραγματώνει την Αγάπη. Και μόνον τότε Ευ-τυχεί!

Τι φοβάστε περισσότερο;

Δεν φοβάμαι. Επειδή δεν σκέφτομαι το φόβο. Δεν το λέω αλαζονικά. Εργάστηκα σκληρά για να μην φοβάμαι, καθώς υπήρξα ένα πολύ φοβισμένο πλάσμα στο μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου. Ο φόβος κατοικεί στο μέλλον άρα το μόνο που μπορεί να κάνει κανείς είναι να ζει στο παρόν με όλες του τις αισθήσεις.

Στα λαϊκά παραμύθια ο Ήρωας δεν προετοιμάζεται. Παίρνει τα πράγματα όπως έρθουν και τα αντιμετωπίζει επιτόπου. Αλλιώς ίσως να μην έβγαινε ποτέ από την πόρτα του σπιτιού του και να μην μαθαίναμε ποτέ την εκπληκτική του ιστορία. Είναι Δρον Πρόσωπο. Γι΄ αυτό μας ενδιαφέρει. Επειδή μας δείχνει ότι κανείς δεν Γεννιέται, αλλά Γίνεται μέσω των επιλογών του.

Επιθυμώ να γίνω αυτό που είμαι… Δηλαδή να καταφέρω να πραγματώσω  το «αυξάνεσθαι»… την αυτογνωσία, την άνοδο του πνεύματος. Να ολοκληρώσω την προσφορά που μου αναλογεί και να θέσω το μικρό – μεγάλο λιθαράκι μου προς την πραγμάτωση της Αγάπης.

Αγάπη προς τον εαυτό, προς τους οικείους μου, προς όποιον συμπορεύεται μαζί μου, προς τον κόσμο όλο… Όπως ακριβώς οι ήρωες των παραμυθιών με τη βαθειά τους σοφία που δεν είναι τίποτ΄ άλλο από Αγάπη. Η Αγάπη είναι ο συμπαντικός Αρμός.

Έχεις μια γεμάτη ζωή όταν…

…πραγματώνεις την Αγάπη.

Πόση σημασία έχουν τα υλικά αγαθά για μια ευτυχισμένη ζωή;

Η αληθινή Ευ-Τυχία επιφέρει και υλική επάρκεια όπως κι αν την εννοεί ο καθένας. Στ΄ αλήθεια ποιές είναι οι πραγματικές υλικές μας ανάγκες; Ο Μίδας -για να θυμηθούμε και μια ιστορία- δεν μπορούσε να αγκαλιάσει τα αγαπημένα του πλάσματα. Άρα…

Καλοσύνη για εσάς είναι…

Αγάπα τον πλησίον σου ως Εαυτόν!

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *