fbpx

Τι γιορτάζεται στο Halloween;

Κάθε χρόνο, το βράδυ της 31ης Οκτωβρίου γιορτάζεται το Halloween και κατά τη διάρκειά του συμβαίνουν παράξενα και «τρομακτικά» πράγματα.

Φωτισμένες κολοκύθες, ανθρώπινοι σκελετοί, χαρούμενα φαντάσματα, μάγισσες καβάλα σε σκούπες κάνουν την εμφάνισή τους στους δρόμους των αμερικανικών (κυρίως) πόλεων. Παιδιά γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας και οι νοικοκύρηδες τους προσφέρουν κέικ η ζαχαρωτά για την ανάπαυση των ψυχών των νεκρών. Τα παιδιά φορούν τις τρομακτικές στολές τους και γυρνούν στη γειτονιά ζητώντας κεράσματα. Όταν η πόρτα ανοίξει, φωνάζουν «Trick or treat?» (φάρσα ή κέρασμα;) και… αλίμονο σε όποιον δεν έχει να τους δώσει σοκολάτες και καραμέλες! Οι μεγάλοι ντύνονται επίσης, διοργανώνουν πάρτι, σκαλίζουν κολοκύθες και βάζουν κεριά στο εσωτερικό τους και τις αφήνουν έξω από τα σπίτια τους. Μα, τι γιορτάζουν όμως;

Λέγεται πως οι ρίζες του Halloween, που θυμίζει καρναβάλι, ξεκινούν από τη γιορτή Samhain ή Samuin, η οποία γιορταζόταν αρχικά από τους Κέλτες στην Ιρλανδία και στη Βρετανία, και έπειτα έφτασε στην Αμερική από τους μετανάστες Ευρωπαίους, κάπου στα μέσα του 19ου αιώνα. Γιορτάζεται κυρίως στη Βόρειο Αμερική, στην Ιρλανδία, στην Αγγλία, όμως τα τελευταία χρόνια ο εορτασμός του έχει εξαπλωθεί σε πολλές χώρες – ακόμα στην Ελλάδα, που δεν έχει καμιά αγγλοσαξωνική παράδοση.  

Ετυμολογικά, η λέξη Halloween προέρχεται από το All-hallow-even και δηλώνει την παραμονή (eve) της γιορτής των Αγίων Πάντων (All Hallows Day – All Saints Day), που γιορτάζεται την 1η Νοεμβρίου στις καθολικές χώρες. Πολλές μυστικιστικές παραδόσεις θεωρούν την ημέρα αυτή μία από τις ελάχιστες μέρες που μπορεί να επιτευχθεί επαφή με τον… κόσμο των πνευμάτων. Όπως λέγεται, άλλωστε αυτή τη μέρα η μαγεία… πιάνει! Πιστεύεται ακόμα ότι οι ψυχές των ανθρώπων που πέθαναν κατά τη διάρκεια του έτους ψάχνουν να μπουν σ’ ένα σώμα για να κερδίσουν την αθανασία. Οι ζωντανοί από την πλευρά τους, ντυμένοι με παράξενα κοστούμια και κάνοντας θόρυβο, προσπαθούν να φοβίσουν και να διώξουν τα πνεύματα. Έτσι, ο φόβος δύσκολα ξεχωρίζει από το γέλιο και ο τρόμος από το ξεφάντωμα. Το Halloween ως παραδοσιακή γιορτή έχει αρκετές ομοιότητες με τις παγανιστικές γιορτές που οργανώνονται και στις διάφορες πόλεις της Ελλάδας την περίοδο της Αποκριάς.

Αλλά, γιατί κολοκύθες; 

Το έθιμο της κολοκύθας έχει ρίζες από έναν παλιό Ιρλανδικό μύθο, αυτόν του τσιγκούνη και φαρσέρ Τζακ. Σύμφωνα λοιπόν με τον μύθο ο Τζακ είχε καλέσει τον διάβολο να πιούνε ένα ποτό μαζί. Όμως ο Τζακ δεν ήθελε να πληρώσει για το ποτό του και έτσι έπεισε τον διάβολο να μεταμορφωθεί σε ένα νόμισμα ώστε να μπορέσουν να πληρώσουν για τα ποτά τους. Μεταμορφώθηκε λοιπόν ο διάβολος σε νόμισμα αλλά ο Τζακ αντί να πληρώσει τον έβαλε στην τσέπη του, δίπλα σε ένα σταυρό και έτσι ο διάβολος δεν μπορούσε να πάρει την κανονική του μορφή. Ύστερα από πολλά παρακάλια όμως, ο Τζακ αποφάσισε να τον ελευθερώσει αρκεί να του έδινε την υπόσχεση ότι ο διάβολος δεν επρόκειτο να τον ενοχλήσει για ένα χρόνο και ούτε θα διεκδικούσε την ψυχή του όταν πέθαινε. Έτσι πέρασε ο χρόνος και ο διάβολος ξαναεμφανίστητε την ώρα που ο Τζακ προσπαθούσε να κόψει ένα φρούτο από κάποιο δέντρο. Ζήτησε λοιπόν από τον διάβολο να ανέβει στο δέντρο και να του κόψει ένα φρούτο. Ο διάβολος ανέβηκε και ο Τζακ γρήγορα γρήγορα σκάλισε ένα σταυρό στον κορμό του δέντρου. Ο διάβολος λοιπόν ήταν παγιδευμένος. Δεν μπορούσε να κατέβει. Γι’ αυτό παρακάλεσε τον Τζακ να τον ελευθερώσει και του υποσχέθηκε ότι δεν θα τον ενοχλήσει για δέκα ολόκληρα χρόνια. Έτσι ο Τζακ τον ελευθέρωσε. Πέρασαν αρκετά χρόνια και ο Τζακ πέθανε. Πήγε στον παράδεισο όμως ο Θεός δεν τον δέχτηκε, καθώς ο Τζακ ήταν έναν άνθρωπος μίζερος και κακός. Έτσι τον έστειλε στην κόλαση. Όμως ούτε ο διάβολος τον ήθελε και του θύμισε την υπόσχεση που του είχε δώσει παλιότερα. Είπε λοιπόν στον Τζακ να φύγει. Όμως ο Τζακ τον ρωτάει: «Πως θα φύγω; Έξω έχει σκοτεινιά». Και ο διάολος πήρε ένα αναμμένο κάρβουνο και του το έδωσε να πορευθεί μέσα στην νύχτα. Ο Τζακ τότε έβγαλε ένα ραπάνι (που πάντα κουβαλούσε μαζί του καθώς ένα από τα πιο αγαπημένα του φαγητά), το χάραξε και έβαλε μέσα το κάρβουνο. Από τότε περιπλανιέται στον κόσμο μην μπορώντας να βρει κάποιο μέρος να αναπαύσει την ψυχή του. Έτσι κάθε Halloween, οι Ιρλανδοί σκάλιζαν ραπάνια, πατάτες, κολοκύθες, βάζανε μέσα ένα κερί και τα τοποθετούσαν κοντά σε παράθυρα έτσι ώστε να κρατάνε μακριά τα κακά τα πνεύματα και κυρίως το πνεύμα του τσιγκούνη και πειραχτήρι Τζακ.

Τη μέρα αυτή περιμένουν πώς και πώς οι ζαχαροπλάστες της Αμερικής. Ο τζίρος σε γλυκά και ζαχαρωτά την ημέρα του Halloween υπερβαίνει κατά πολύ τον αντίστοιχο των Χριστουγέννων, του Αγίου Βαλεντίνου και του Πάσχα.

Οι Μεξικάνοι δίνουν άλλη διάσταση στο Halloween, το οποίο, μάλιστα ονομάζουν «Los Dias de los Muertos» («Οι ημέρες των νεκρών»). Αυτές τις ημέρες, όλοι οι ζωντανοί δείχνουν τον σεβασμό τους προς τους πεθαμένους φτιάχνοντας «βωμούς» και προσκαλώντας τους νεκρούς για… τσάι. Το φεστιβάλ αυτό φτάνει στο ζενίθ του στην πανέμορφη πόλη του 14ου αιώνα Patzcuaro, όπου οι κάτοικοι καθαρίζουν και επιδιορθώνουν ό,τι χρειάζεται στα νεκροταφεία, οι γυναίκες και τα παιδιά προσφέρουν λουλούδια και φαγητά στους πεθαμένους και οργανώνονται αγρυπνίες και διάφορες άλλες παρόμοιες δραστηριότητες.

Αυτό θυμίζει το δικό μας Ψυχοσάββατο που παραδοσιακά συμπίπτει με το άνοιγμα του Τριώδιου και τους εορτασμούς της Αποκριάς, όχι όμως με την έννοια της εισόδου των ψυχών στον δικό μας κόσμο αλλά της ανάμνησης  και του αιτήματος για συγχώρεση των εκλιπόντων και συνοδεύεται με την προσφορά κολλύβων (οι αρχαιοελληνικές πανσπερμίες). Αντίθετα, το Καρναβάλι είναι η γιορτή της αχαλίνωτης χαράς και του ποτού.

Καρναβάλι vs Ηalloween

Τόσο το Καρναβάλι, όσο και το Halloween έχουν τις ρίζες τους σε ειδωλολατρικές γιορτές και τελετές. Το Καρναβάλι προέρχεται από την Αρχαία Ελλάδα και συγκεκριμένα από τα Ανθεστήρια και εντάσσεται στις γενικότερες Διονυσιακές τελετές (Διονύσια), ενώ το Halloween από την αρχαία κέλτικη παράδοση Samhain. Τα Ανθεστήρια ήταν προς τιμήν του θεού Διόνυσου, με τα οποία γιόρταζαν τον ερχομό της άνοιξης με παρέλαση άρματος και το άνοιγμα των πιθαριών, όπου δοκίμαζαν για πρώτη φορά το νέο κρασί, κάτι που δικαιολογεί την ακατάσχετη οινοποσία μέχρι και σήμερα. Αντίθετα, με το Samhain αποχαιρετούσαν το φθινόπωρο και υποδεχόντουσαν τον χειμώνα. Έχει παραμείνει ως τις μέρες μας να γιορτάζεται το Καρναβάλι προς το τέλος του χειμώνα (Φεβρουάριο-Μάρτιο) καθώς και στην αρχαία Ελλάδα, τότε γιόρταζαν τα Διονύσια, κατά τον μήνα Ανθεστηριώνα, ενώ το Halloween στις 31 Οκτωβρίου, όπως το Samhain. Να σημειωθεί πως τη δεύτερη μέρα των Ανθεστηρίων πίστευαν πως οι νεκροί ανέβαιναν στον πάνω κόσμο. Έτσι τους τιμούσαν προσφέροντάς τους σιτηρά και όσπρια, τις γνωστές πανσπερμίες, κάτι που διατηρήθηκε στα Ψυχοσάββατα και την προσφορά βρασμένου σιταριού και ξηρών καρπών (κόλλυβα).

Οι μεταμφιέσεις, που αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο και των δύο γιορτών συνηθίζονταν από τ’ αρχαία χρόνια. Στις διονυσιακές τελετές οι πιστοί του Διόνυσου φορούσαν δέρματα ζώων και άλειφαν το πρόσωπό τους με το κατακάθι του μούστου (τρυγία) προσπαθώντας να μοιάσουν στους Σάτυρους. Επίσης, άναβαν φωτιές, κάτι που γίνεται και σήμερα σε πολλά καρναβάλια της χώρας μας. Oι Κέλτες άναβαν φωτιές και φορούσαν δέρματα και κεφάλια ζώων. Σήμερα, φυσικά οι μεταμφιέσεις έχουν αλλάξει πολύ. Το Halloween συνηθίζονται, κατά κανόνα, οι τρομακτικές μεταμφιέσεις (μάγισσα, ζόμπι, βρικόλακας, φάντασμα, κ.λπ.). Ο λόγος είναι για να τρομάξουν τα κακόβουλα πνεύμετα που κυκλοφορύν ελεύθερα στον κόσμο μας ένεκα της ημέρας. Στο Καρναβάλι υπάρχει περισσότερη ελευθερία στην επιλογή στολής και παρατηρείται η τάση για πιο σέξι στολές, καθώς η σάτιρα, τα σεξουαλικά πειράγματα και η αθυροστομία είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά του. Αντίστοιχα, τ’ αποκριάτικα τραγούδια κυμαίνονται στο ίδιο στυλ ή έχουν λάτιν επιρροές, που είναι δάνεια από τα καρναβάλια του εξωτερικού. Τα τραγούδια για το Halloween έχουν κυρίως τρομαχτικά στοιχεία, αναφέρονται στα διάφορα υπερφυσικά πλάσματα ή στα γλυκά του Halloween.

Το Halloween στον κινηματογράφο

Καλύτερο υλικό δεν θα μπορούσε να υπάρξει για τους ανθρώπους του κινηματογράφου. Εκτός από τις ταινίες τρόμου, αρκετές άλλες έχουν για φόντο τους τη βραδιά του Halloween, από τη βουβή κωμωδία του 1904 Halloween Night at the Seminary, ως την πρόσφατη παρωδία Scary Movie. Ταινία αναφοράς για τη γιορτή παραμένει το θρίλερ τρόμου Halloween, παραγωγής 1978, του μετρ Τζον Κάρπεντερ, με πρωταγωνιστές τους Ντόναλντ Πλέζανς και Τζέιμι Λι Κέρτις.

www.sansimera.gr
www.talcmag.gr
www.theogonia.gr/latreia/pinakes/alpha/anthestiria.htm

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *