fbpx

Πνεύμα & Ψυχή ή Ψυχή & Πνεύμα

του Σωτήρη Γλυκοφρύδη

Υπάρχουν δυο έννοιες της βαθύτερης ουσίας του ανθρώπου που εμφανίζονται ως ¨φαντάσματα¨, ¨σκιές¨,

που συχνά μπερδεύονται και είναι αντικείμενο αναζήτησης του ¨Θέλω¨ με το ¨Πρέπει¨. Είναι οι έννοιες του πνεύματος και της ψυχής, ή και αντιθέτως, προσδιορίζοντας ως αρχή την πλέον βασική. Κατά την Ελληνική φιλοσοφία, διότι αυτές οι ¨υπάρξεις¨ είναι φαινόμενα περισσότερο ¨πνευματικής¨ αναζήτησης, πρώτη και πλέον ουσιαστική είναι η ψυχή. Γενικώς στον μεσογειακό χώρο (Ελλάδα,  Αίγυπτο, Ισραήλ, κ.λπ.), η λέξη ψυχή έχει τα πρωτεία. Η μετεμψύχωση είναι μια εκδήλωσή της, δηλαδή η αθανασία και η μεταφορά της σε οποιοδήποτε ον. Αντίθετα, στην Ανατολική φιλοσοφία και ¨θρησκεία¨ ως έννοια πίστης, το πνεύμα έχει τα πρωτεία. Βέδες, Ουπανισάδες, κ.λπ. μιλούν για τη διαμόρφωση του πνεύματος, που μια εκδήλωσή του είναι η μετενσάρκωση, δηλαδή η αναβίωση του μόνο σε ανθρώπους.

Η Δύση λοιπόν ακολουθεί την ψυχική κατεύθυνση. Αποτέλεσμα αυτού είναι να οριστεί ο όρος ψυχολογία, ψυχοθεραπεία, ψυχανάλυση. Το πρώτο ¨επιστημονικό¨ σύγγραμμα περί ψυχής είναι του Αριστοτέλη. Ο Κικέρων μετά κάπως ασχολήθηκε, ορίζοντας την πρώτη ουσία του ¨alter ego¨, που είχε μορφή ίδιας εκδήλωσης της ψυχής, ως σύνδρομο των Διόσκουρων θα μπορούσε κάποιος να το πει ή Δάμωνος και Φιντία. Αργότερα το σύνδρομο αυτό μεταστράφηκε με την ψυχολογία ως αντίθετο – ο κρυμμένος εαυτός, σαν σύνδρομο Τζέκυλ και Χάιντ. Επι Φρόιντ, αίτιο θεωρήθηκε το απωθημένο, επί Γιουνγκ, που αμφισβήτησε την έννοια της Libido του Φρόιντ και το σεξουαλικό της στοιχείο, ορίστηκε ως τα αρσενικά πρότυπα που κουβαλάει η γυναίκα μέσα της και το γυναικείο στοιχείο που υποκρύπτεται στον άντρα (αnimus – anima).  Κατ’ αυτό τον τρόπο η λέξη anima, που συνδέετο παλιά με την ψυχή, την έκανε να μεταστραφεί σε soul.

Κατά την Ανατολική φιλοσοφία, η ψυχή είναι το υλικό μέρος της πνευματικής υποδομής, και καλείται Τζίβα. Όταν αυτή καεί, λόγω της αναγωγής της από το Ντάρμα (δρόμος του Κάρμα – αιτιοκρατία αναγέννησης), και επέλθει η απελευθέρωση (σαμσάρα), αυτή γίνεται με μια μορφή εξάχνωσης, που η πνευματική ενέργειά της οδεύει με τη μέγιστη ενεργειακή εκδήλωση, το Άτμαν, οδηγούμενη σε ένα ανώτερου επιπέδου εκδήλωση ζωής ή Βράχμαν. Στη Χριστιανική φιλοσοφική θεολογία προορισμός του ανθρώπου είναι να βελτιώσει την ψυχή του οδηγούμενη, σε ένα είδος ινδουιστικής Νιρβάνας, στον Παράδεισο. Ο Ισλαμισμός τον θέλει περισσότερο υλιστικό, ο προγενέστερος όλων Ιουδαϊσμός, δεν ασχολείται πέραν της επίγειας ζωής, κατά βάση. Ο ίσως προγενέστερος Ιρανικός Ζωροαστρισμός, τον συνδέει με τη συνείδηση.

Εν κατακλείδι, είτε η ψυχή προΐσταται του πνεύματος, είτε το αντίθετο, έχουν μια κοινή ουσία και εκδήλωση. Πύλη εισόδου και εξόδου θεωρείται το στόμα, για αυτό και στους νεκρούς το κλείνουμε. Η δυτική επιστήμη κάνοντας ανάλυση, κατέληξε ότι η ψυχή είναι η ζωτική ενέργεια της λειτουργίας όλων των οργάνων, έκλεισε δηλαδή στην Αριστοτελική εκδοχή. Αντίθετα, οι ανατολικοί έκαναν σύνθεση, ορίζοντας το πνεύμα ως πηγή και πυρήνα της ζωής. Οι Δυτικοί θεώρησαν πως κυριαρχείται από ζωικά αρχέτυπα, οι Ανατολικοί ότι καθορίζεται από ευγενείς αξίες. Σε αυτό το δυισμό, ουσία είναι η αποφυγή των ακραίων εκδηλώσεων (διπολισμός), πράγμα που σημαίνει ότι το μέσα και το έξω μας, οι κρυφές και οι φανερές πράξεις μας, το θέλω και το πρέπει μας, καλό είναι να συμβαδίζουν.

Ένα παράδειγμα αυτής της συμβάδισης, είναι το ¨Άρμα του Πλάτωνα¨, που σημαίνει ότι το επιθυμητό μέρος πρέπει να το αφήνουμε ελεύθερο, να τρέξουν τα ¨άλογα¨  όταν είναι ακίνδυνος ο δρόμος και να ¨μαζεύουμε τα λουριά¨ όταν είναι επικίνδυνος και υπάρχουνε λακκούβες. Αυτό σημαίνει ότι κατευθύνουμε εμείς τα άλογα, που κατ΄ εμέ είναι το πνεύμα και η ψυχή, ώστε το άρμα, το σώμα δηλαδή και ο ηνίοχος, η λογική, να φτάσει εκεί που βρίσκεται ο στόχος. Πού θες να πας, φίλε αναγνώστη, ως άνθρωπος; Σαφώς σε κάτι ανώτερο. Οπότε, αν δεν έχεις το χάρισμα της γήτευσης, το να οδηγήσεις δηλαδή αβίαστα τα άλογα της ψυχής σου και του νου, κάνε το τέχνη για να γίνεις.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *