Η Εύη Πέξα είναι Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, με εξειδίκευση στο Κληρονομικό Δίκαιο και πολυετή εμπειρία στην έγκαιρη νομική οργάνωση, προστασία και διαδοχή κινητής, ακίνητης και επιχειρηματικής περιουσίας. Αναλαμβάνει σύνθετα περιουσιακά ζητήματα, με έμφαση στην πρόβλεψη κινδύνων, στη θεσμική θωράκιση και στη διασφάλιση της περιουσιακής συνέχειας στις επόμενες γενιές. Η προσέγγισή της δεν περιορίζεται στην επίλυση διαφορών, αλλά επικεντρώνεται στη διαμόρφωση ενός σταθερού και βιώσιμου πλαισίου διαχείρισης και μεταβίβασης της περιουσίας, προσαρμοσμένου στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε οικογένειας και επιχείρησης.
Το Κληρονομικό Δίκαιο δεν αφορά μόνο περιουσίες· αφορά ανθρώπους, σχέσεις, απώλειες και βαθιά συναισθήματα. Πόσο συχνά βλέπετε ότι πίσω από μια νομική διαμάχη κρύβονται ανείπωτες πικρίες και αναπάντητα «γιατί»;
Σχεδόν πάντοτε. Πίσω από τα ακίνητα, τα χρήματα, τις μετοχές βρίσκεται πάντα ο άνθρωπος και η ιστορία που έχει χτίσει μέσα του. Κάποιος που δεν αισθάνθηκε ότι αγαπήθηκε εξίσου, μια προσφορά που θεωρήθηκε αυτονόητη, μια παλιά αδικία για την οποία κανείς δεν τόλμησε να μιλήσει… Κι έρχεται η ώρα που όλα αυτά αποκαλύπτονται μέσα από μια κληρονομική διαφορά. Και, πολλές φορές, στο Δικαστήριο, καλούμαστε να δώσουμε φωνή σε ένα ανθρώπινο «γιατί», που έμεινε αναπάντητο επί δεκαετίες.
Πόσο δύσκολο είναι για έναν δικηγόρο να παραμένει αντικειμενικός όταν διαπιστώνει ότι πίσω από μια νομική διαφορά κρύβεται ένας ολόκληρος οικογενειακός πόλεμος;
Είναι δύσκολο. Ορισμένες υποθέσεις με στριμώχνουν ψυχικά και αφήνουν το στίγμα τους. Όμως, ακόμη κι έτσι, η αντικειμενικότητα παραμένει για μένα απόλυτη προτεραιότητα. Μαθαίνεις να ακούς τον πόνο χωρίς να ταυτίζεσαι μαζί του. Αναγνωρίζεις το συναίσθημα, αλλά ξέρεις να διακρίνεις καθαρά τα γεγονότα, τις αποδείξεις, τα δικαιώματα και τις συνέπειες κάθε επιλογής. Αυτό είναι μονόδρομος στη δικηγορία. Χρειάζονται ενσυναίσθηση, στρατηγική και ειλικρίνεια για να πεις στον άνθρωπο απέναντί σου όχι όσα θέλει να ακούσει, αλλά όσα χρειάζεται να γνωρίζει. Ακόμη κι όταν η αλήθεια πονά, δίνεις καθαρή εικόνα της πραγματικότητας, γιατί μόνον έτσι μπορεί να λάβει μια συνειδητή απόφαση.
Χρησιμοποιείτε έναν όρο που δεν συνδέουμε συχνά με τη διαθήκη: την «ηγεσία». Πώς ο σχεδιασμός του «αύριο» γίνεται πράξη ευθύνης και προστασίας;
Ηγεσία δεν είναι μόνο να καθοδηγείς όσο είσαι παρών. Είναι το να προνοήσεις για τη συνέχεια, όταν δεν θα είσαι πλέον εκεί για να εξηγήσεις, να συμφιλιώσεις ή να προστατεύσεις. Είναι να τολμάς σήμερα τις αποφάσεις που θα προσφέρουν ασφάλεια αύριο. Μια σωστά σχεδιασμένη διαθήκη δεν μοιράζει απλώς περιουσιακά στοιχεία. Προβλέπει ανάγκες, αναγνωρίζει ευαισθησίες, συνυπολογίζει όσα προηγήθηκαν και σχεδιάζει με διορατικότητα όσα μπορεί να ακολουθήσουν. Προστατεύει ανθρώπους, σχέσεις και ένα ολόκληρο έργο ζωής. Είναι πράξη πρόνοιας και, εν κατακλείδι, πράξη αγάπης.
Παρομοιάζετε τη σύνταξη μιας διαθήκης με «κέντημα». Ποια λάθη ή παραλείψεις οδηγούν σε αδιέξοδο ακόμη και τις πιο αγαπημένες οικογένειες;
Η διαθήκη δεν είναι ένα τυποποιημένο έγγραφο. Όπως και το κέντημα, απαιτεί προσεκτικά και μελετημένα βήματα. Έχω δει παραλείψεις να ανατρέπουν τη βούληση ενός ανθρώπου και τις ισορροπίες μιας οικογένειας, οδηγώντας σε πολυετείς δικαστικές διαμάχες. Ασαφείς διατυπώσεις, προηγούμενες παροχές, χρέη ή κληρονομικά δικαιώματα που δεν συνυπολογίστηκαν, δεδομένα που δεν προβλέφθηκαν, ακόμη και αναγκαστικές συνιδιοκτησίες ανθρώπων με διαφορετικές επιδιώξεις, μπορούν να οδηγήσουν σε αδιέξοδα.
Γιατί θεωρείτε αναγκαίο ο σχεδιασμός να επανεξετάζεται κάθε τρία έως πέντε χρόνια; Ποια γεγονότα πρέπει να μας χτυπούν το «καμπανάκι»;
Η ζωή συμβαίνει! Γάμοι, διαζύγια, γεννήσεις, απώλειες, αλλά και μεταβολές στην υγεία, στην περιουσία ή στην επιχείρηση αλλάζουν τα δεδομένα. Η επανεξέταση μιας διαθήκης δεν αναιρεί κατ’ ανάγκη όσα αποφασίσαμε κάποτε. Απλά τα προσαρμόζει με υπευθυνότητα στη νέα πραγματικότητα.
Πότε πρέπει ένας γονιός ή ένας επιχειρηματίας να αρχίσει να σχεδιάζει τη διαδοχή; Και τι διακυβεύεται όταν αυτή η απόφαση αναβάλλεται;
Η σωστή στιγμή ήταν… χθες. Η αμέσως επόμενη είναι… σήμερα, όσο ο άνθρωπος έχει καθαρή σκέψη, ελευθερία αποφάσεων και χρόνο να εξετάσει ψύχραιμα όλα τα δεδομένα. Δεν σχεδιάζουμε τη διαδοχή επειδή φοβόμαστε το τέλος, αλλά επειδή σεβόμαστε το βιος μας και τους πολύτιμους ανθρώπους μας. Ειδικά για έναν επιχειρηματία, δεν είναι μόνο οικογενειακό ζήτημα. Αφορά τη συνέχεια της επιχείρησης, τους εργαζομένους, τους συνεργάτες και τη διατήρηση μιας αξίας που χτίστηκε επί χρόνια.
Όταν αυτή η απόφαση αναβάλλεται, διακυβεύονται η συνέχεια, η αξία και η ασφάλεια όσων δημιουργήθηκαν, αλλά και σχέσεις εμπιστοσύνης που χτίστηκαν επί χρόνια. Οι αποφάσεις αφήνονται στην τύχη και το έργο μιας ζωής απροστάτευτο.
Πόσες οικογενειακές συγκρούσεις θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί εάν οι άνθρωποι είχαν μιλήσει εγκαίρως και είχαν οργανώσει σωστά τη διαδοχή τους;
Πάρα πολλές. Κι αυτό γιατί οι φαμίλιες δεν μιλούν όσο υπάρχει ακόμη χρόνος. Και τους βλέπω να «συστήνονται» πραγματικά –για πρώτη φορά– μέσα σε μια αίθουσα δικαστηρίου. Οι ασάφειες, οι ανεκπλήρωτες προσδοκίες και η έλλειψη σχεδιασμού προκαλούν αδιέξοδα και αφήνουν πίσω, αντί για περιουσία, μια κληρονομιά πίκρας και απαξίωσης. Κι αυτό καθηλώνει τους ανθρώπους στο παρελθόν και τους στερεί, τελικά, το παρόν και το μέλλον τους.
Έπειτα από τόσες ιστορίες ανθρώπων που έχετε διαχειριστεί, τι σημαίνει πραγματική «επιτυχία» για εσάς;
Θα σας απαντήσω με μια πραγματική ιστορία. Ένας εντολέας, δέκα λεπτά αφότου έφυγε από το γραφείο μου, μου τηλεφωνεί και μου λέει: «Είχα ανάγκη να σας καλέσω. Ήρθα σμπαράλια. Έφυγα με πληροφορία, γνωρίζοντας πλέον πού στέκομαι. Δεν ξέρω ακόμη τι θα διεκδικήσω κι αν θα το κάνω, αλλά νιώθω δυνατός. Και ήρεμος».
Αυτό είναι πραγματική επιτυχία για μένα: να αφήσω έστω και έναν άνθρωπο καλύτερα από ό,τι ήταν όταν τον γνώρισα. Και να μπορεί, πλέον, να λάβει την απόφαση που είναι σωστή για τον ίδιο. Δεν υπάρχει για μένα μεγαλύτερη προσωπική και επαγγελματική δικαίωση.