Συνθήκες άγχους και χαλάρωσης

Μέρος Α’

Η επίδραση του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος στη σκέψη, τη συμπεριφορά, τη συναισθηματική και σωματική κατάσταση.

Ως ανθρώπινα όντα γεννιόμαστε σε έναν κόσμο όπου χρειάζεται να αλληλεπιδράσουμε με τους άλλους ανθρώπους και με το περιβάλλον που ζούμε, ώστε να επιβιώσουμε βιολογικά και ψυχολογικά.

Το Νευρικό μας Σύστημα διαθέτει πολύπλοκους και θαυμαστούς μηχανισμούς που σχετίζονται με την αντίληψη του περιβάλλοντος και την αντίληψη της ύπαρξης και αλληλεπίδρασής μας μέσα σε αυτό ως μοναδικά, ξεχωριστά άτομα. Αποτελεί επίσης τη βάση των ψυχικών μας λειτουργιών και το κέντρο ελέγχου όλων των οργάνων του σώματός μας, καθώς ρυθμίζει τη μεταξύ τους αρμονική συνεργασία.

Στο παρόν κείμενο θα ασχοληθούμε με το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα, το οποίο αποτελεί τμήμα του Νευρικού μας Συστήματος, που προσλαμβάνει ερεθίσματα σχετικά με τη σωματική, ψυχολογική και συναισθηματική μας κατάσταση και τα μεταβιβάζει προς επεξεργασία στις διάφορες δομές του εγκεφάλου μας.

Το αυτόνομο νευρικό σύστημα ανταποκρίνεται στις προκλήσεις της καθημερινής ζωής μέσω ασυνείδητων λειτουργιών. Ανάλογα με τις συνθήκες που αντιλαμβάνεται, αλλάζει τη σωματική και ψυχολογική μας κατάσταση διαμορφώνοντας τους διαφορετικούς τρόπους αντίδρασής μας απέναντι σε καταστάσεις στρες, κινδύνου ή ασφάλειας-ηρεμίας. Έτσι, επιδρά στην κοινωνική μας συμπεριφορά και στην αίσθηση του πώς νιώθουμε απέναντι σε διάφορες συνθήκες.

Χωρίζεται σε δύο τμήματα, το Συμπαθητικό και το Παρασυμπαθητικό. Το καθένα επιτελεί ξεχωριστές λειτουργίες, ενώ οι τρόποι αντίδρασης που εγείρονται από τη διέγερσή τους έχουν διαφορετικό σκοπό.

Συμπαθητικό νευρικό σύστημα

Συμπαθητικό νευρικό σύστημα: Λειτουργεί διεγερτικά και αναλαμβάνει δράση όταν αντιληφθούμε κάποιο ερέθισμα ως απειλητικό ή όταν κάποια κατάσταση μας πιέζει και μας αγχώνει.

Μας κινητοποιεί για να προστατευθούμε ή να αντιμετωπίσουμε την απειλή, μέσω των αντιδράσεων πάλης ή φυγής. Σε σωματικό επίπεδο, προκαλεί αύξηση του καρδιακού ρυθμού, έντονη εγρήγορση, πιο ρηχή αναπνοή, ένταση στους μύες, επιβράδυνση της πέψης κ.λπ. Όταν βρισκόμαστε σε αυτήν την κατάσταση, αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο ως απειλητικό, αφιλόξενο ή χαοτικό.

Νιώθουμε μεγάλη ένταση και αντιδρούμε με επιθετικότητα ή προσπαθούμε να αποφύγουμε τις καταστάσεις που μας αγχώνουν. Φυσικά, μια μέτρια ένταση άγχους είναι φυσιολογική και αναγκαία για να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις της καθημερινότητάς μας. Όπως και είναι αναγκαίο το να βιώσουμε μια έντονη αντίδραση πάλης ή φυγής σε καταστάσεις που όντως είναι απειλητικές για τη σωματική μας ακεραιότητα.

Το πρόβλημα ξεκινάει όταν το Συμπαθητικό νευρικό μας σύστημα βρίσκεται σε διέγερση για αρκετό καιρό, λόγω στρεσογόνων καταστάσεων, και δεν επανέρχεται εύκολα σε κατάσταση ηρεμίας. Σε αυτήν την περίπτωση μπορεί να εμφανιστούν προβλήματα υγείας, όπως πονοκέφαλος, ταχυκαρδία, διάφοροι πόνοι στο σώμα, προβλήματα στον ύπνο, αύξηση βάρους, αδυναμία συγκέντρωσης κ.λπ.

Συναισθηματικά μπορεί να βιώνουμε θυμό και ανησυχία, ενώ οι σκέψεις μας μπορεί να έχουν να κάνουν με πεποιθήσεις όπως «ο κόσμος είναι επικίνδυνος», «δεν μπορώ να εμπιστευθώ τους άλλους», «θα μου συμβεί κάτι άσχημο», «πρέπει να προστατευτώ» κ.λπ.

Παρασυμπαθητικό Νευρικό Σύστημα

Το Παρασυμπαθητικό Νευρικό Σύστημα επιτελεί ανασταλτική δράση. Οι σύγχρονες έρευνες αναφέρουν ότι η λειτουργία του σχετίζεται αρκετά με το πνευμονογαστρικό νεύρο (vagus nerve), που μέσω των διακλαδώσεών του συνδέει τον εγκέφαλο με τα ζωτικά μας όργανα, το πεπτικό σύστημα αλλά και τους μυς του προσώπου (ομιλία, εκφράσεις προσώπου).

Το Παρασυμπαθητικό χωρίζεται σε δύο τμήματα, που ενεργοποιούνται σε διαφορετικές καταστάσεις το καθένα. Το ένα τμήμα είναι το πιο πρωτόγονο και σχετίζεται με την αντίδραση του «παγώματος», η οποία αποτελεί έναν έσχατο μηχανισμό επιβίωσης σε καταστάσεις μεγάλου κινδύνου. Το δεύτερο τμήμα είναι πιο εξελιγμένο και ενεργοποιείται σε συνθήκες ηρεμίας και ασφάλειας.

Σχετίζεται με αντιδράσεις που προάγουν την κοινωνική αλληλεπίδραση και επικοινωνία, την ανάκαμψή μας από τις στρεσογόνες καταστάσεις και την κινητοποίηση προς την προσωπική μας ανάπτυξη.

Έτσι, πιο αναλυτικά:

Αντιδράσεις «παγώματος»

Το πρώτο τμήμα του Παρασυμπαθητικού έχει πιο πρωτόγονες ρίζες στη βιολογική εξέλιξη του Νευρικού Συστήματος των έμβιων οργανισμών και ενεργοποιείται σε καταστάσεις όπου οι αντιδράσεις πάλης ή φυγής (Συμπαθητικό), αποτυγχάνουν.

Εκεί το άτομο νιώθει ότι βρίσκεται σε αδιέξοδο και ότι δεν υπάρχει κανένας άλλος τρόπος να αντιμετωπίσει μια κατάσταση ή ότι λόγω αυξημένης κόπωσης δεν μπορεί πλέον να κινητοποιηθεί.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αντιδράσεις «παγώματος», όπως είναι η αποσύνδεση και η απόσυρση. Οι αντιδράσεις αυτές, αν και είναι ακραίες, έχουν ως σκοπό την επιβίωση και την ελάχιστη απώλεια ενέργειας μέχρι να περάσει η απειλητική κατάσταση.

Ενώ η αντίδραση της φυγής κατά τη διέγερση του Συμπαθητικού νευρικού συστήματος είναι ενεργητική, δηλαδή το άτομο καταβάλλει προσπάθεια για να αποφύγει τις καταστάσεις στις οποίες νιώθει απειλή, στην περίπτωση της ενεργοποίησης του «παγώματος» η φυγή είναι παθητική. Δηλαδή το άτομο παραμένει στην απειλητική κατάσταση, αλλά «αποσύρεται» σωματικά, συναισθηματικά και ψυχολογικά. Ακινητοποιείται και δεν αντιδρά.

(συνεχίζεται)

Βιβλιογραφία:

Deb Dana. 2018. The Polyvagal Theory in Therapy. WW Norton & Co
Καλλιφρονάς Μιχαήλ Δ. 2018. Οι ρίζες της Ψυχοθεραπείας- Νευροβιολογία & Νευροενδοκρινολογία. Εκδόσεις Ασημάκης

Συγγραφή – Επιμέλεια Άρθρου

Ειρήνη Γελέκη

Ψυχολόγος ΜSc- Ψυχοθεραπεύτρια, πτυχιούχος Τμήματος Ψυχολογίας- Παντείο Παν/μιο, Συστημική Ψυχοθεραπεία & Συμβουλευτική, Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία/ Κλινική Υπνοθεραπεία, Ανάλυση Συμπεριφοράς, Γνωσιακή- Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία, Συστημικό Ψυχόδραμα

www.psychology.gr

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *