Greek English French German Italian Japanese Russian Spanish

Get connected with Happy Life

Sign up for our newsletter



Διαφήμιση
Η επιθετικότητα των παιδιών PDF Εκτύπωση E-mail
aggressivechildrenΗ παιδική επιθετικότητα είναι σε ένα μεγάλο της μέρος φυσική «παρενέργεια» της κοινωνικοποίησης – διαδικασία μέσω της οποίας τα άτομα αποκτούν τις δεξιότητες, τις γνώσεις και τις αξίες που επιτρέπουν την ομαλή προσαρμογή τους στο κοινωνικό σύνολο.

Τα μικρά παιδιά διαθέτουν ένα ρεπερτόριο από δεκατέσσερις περίπου συμπεριφορές εξαναγκασμού των άλλων, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται τα κλάματα, τα ουρλιαχτά, το κλαψούρισμα, οι εκρήξεις οργής και οι διαταγές. Με την πάροδο του χρόνου, οι συμπεριφορές αυτές μειώνονται σταθερά σε συχνότητα και ένταση, με αποτέλεσμα τα υψηλά επίπεδα που παρατηρούνται στην ηλικία των δύο ετών να ελαχιστοποιούνται κατά την πρώτη σχολική ηλικία με την έναρξη της σχολικής ζωής.

Πιο συγκεκριμένα, στην ηλικία των τεσσάρων ετών έχει βελτιωθεί η ικανότητα του παιδιού να ελέγχει, να περιορίζει και να συγκρατεί το θυμό του απέναντι στις δυσάρεστες για το ίδιο υποδείξεις των γονέων του. Στα πέντε τους χρόνια τα περισσότερα παιδιά εμφανίζουν επιθετικές – εξαναγκαστικές συμπεριφορές σε χαμηλότερο ποσοστό συγκριτικά με τα μικρότερα. Αυτό συνήθως συμβαίνει γιατί καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, οι γονείς σταματούν να αποδέχονται ανάλογες συμπεριφορές θέτοντας όρια και κυρώσεις.

Η «παθολογική» επιθετικότητα μπορεί να διαχωριστεί από τη φυσιολογική με βάση τα παρακάτω κριτήρια:

- συχνότητα (υψηλά ποσοστά επιθετικής συμπεριφοράς)
- ένταση (σκληρότητα ή απειλητική βία)
- αίσθηση / νόημα (παράξενη και μη κατανοητή συμπεριφορά όπως η σαδιστική συμπεριφορά)
- διάρκεια (επίμονες, μακροχρόνιες δυσκολίες)
- αριθμός (πολλά συνυπάρχοντα προβλήματα)

Τα παιδιά των οποίων η επιθετική συμπεριφορά υπερβαίνει τα φυσιολογικά όρια φαίνεται ότι έχουν καθηλωθεί σε ένα απαιτητικό (εγωκεντρικό) στάδιο της ανάπτυξής τους ανεξάρτητα από τη χρονολογική τους ηλικία. Η δυσκολία αυτής της προσαρμογής ενδέχεται να οφείλεται σε πολλούς λόγους, όπως: οι γονείς ενδεχομένως να αμελούν να διδάξουν τις πρώτες κοινωνικές δεξιότητες. Για παράδειγμα σπάνια επαινούν και ενθαρρύνουν το παιδί να αναπτύξει τις δεξιότητες εκείνες που του είναι απαραίτητες προκειμένου να βοηθήσει τον εαυτό του. Ίσως, από την άλλη πλευρά να ενισχύουν την εκδήλωση συμπεριφορών εξαναγκασμού από τη μεριά του παιδιού όταν ασχολούνται με αυτές.

Πιθανά οι γονείς να επιτρέπουν σε άλλα παιδιά να εκφοβίζουν το παιδί τους κι αυτό να αναπτύσσει αντίστοιχες συμπεριφορές με σκοπό να προστατεύσει τον εαυτό του. Επιπλέον ενδέχεται οι γονείς να τιμωρούν το παιδί όταν παρουσιάζει τέτοιες συμπεριφορές αλλά με τρόπο ασυνεπή, αδύναμο και μη πειστικό, που στερείται δηλαδή αξιοπιστίας. Ακόμη οι γονείς που εμφανίζουν επιθετική στάση απέναντι στα παιδιά τους – αποτυγχάνουν να προσφέρουν τρυφερότητα και κατανόηση ενώ τείνουν να χρησιμοποιούν συχνά τη σωματική τιμωρία χωρίς να δικαιολογούν την πράξη τους – έχουν περισσότερες πιθανότητες να αναθρέψουν επιθετικά παιδιά.

Έχει παρατηρηθεί (Patterson και συνεργ., 1982) ότι οι οικογένειες των επιθετικών παιδιών διαφέρουν από αυτές των «φυσιολογικών» σε πολλά σημεία:

- Οι γονείς των επιθετικών παιδιών παρουσιάζουν έλλειψη συνέπειας στους τρόπους πειθαρχίας των παιδιών τους.
- Παρόλο που οι γονείς τιμωρούν συχνά τα παιδιά τους, η τιμωρία αυτή αποδεικνύεται αναποτελεσματική είτε επειδή δεν σχετίζεται άμεσα με το παράπτωμα είτε επειδή οι ίδιοι υποχωρούν τελικά στις απαιτήσεις του παιδιού.
- Υπάρχει έλλειψη επίβλεψης ή ελέγχου – τα παιδιά που παρουσιάζουν επιθετικότητα μένουν πιο συχνά μόνα τους στο σπίτι.
- Οι γονείς των επιθετικών παιδιών δεν είναι τρυφεροί και στοργικοί, δεν συμμετέχουν σε κοινές, ευχάριστες δραστηριότητες και δεν εξηγούν με σαφήνεια στα παιδιά τους τι είναι σωστό και τι λάθος.

Αντίθετα, οι παράγοντες που διευκολύνουν την ανάπτυξη της προσαρμοστικής συμπεριφοράς περιλαμβάνουν:

- τους ισχυρούς δεσμούς τρυφερότητας και στοργής ανάμεσα στους γονείς και τα παιδιά τους
- τις σταθερές απαιτήσεις των γονέων από τα παιδιά τους
- τη συστηματική χρήση κυρώσεων (θέσπιση ορίων)
- τη μη επιβολή σωματικών τιμωριών
- την ανάληψη ευθυνών από τα παιδιά

Συνοψίζοντας, ένας συνδυασμός ελλιπούς εκπαίδευσης στις κοινωνικές δεξιότητες, χαλαρής πειθαρχίας (έλλειψη ορίων) και εχθρικής στάσης των γονέων οδηγεί το παιδί στην εκδήλωση πολύ επιθετικής και δύσκολα ελεγχόμενης συμπεριφοράς (Herbert, 1987a).
Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια